Mendian gabiltzala oso ohikoa da fruta-hezurrak lurrera botatzea, biodegradatu egingo direlakoan. Eta gehienetan hala gertatzen da; baina, kondizio jakin batzuk betetzen badira, material organikoa ere ehunka urte kontserbatu daiteke. Arkeolan Fundazioko arkeologo eta arkeobotanikoek material hori bilatu eta aztertu egiten dute, besteak beste, gure arbasoen elikadura, jantziak eta mahaiko tresnak hobeto ezagutzeko.
Legorretako Berostegi auzoan gaude. Santa Marina baseliza Infantadoko dukearena izan da duela gutxira arte. Orain udalak dohaintzan jaso du, eta zaharberritze-lan batzuk egiten ari dira. Lur hau eremu arkeologiko gisa klasifikatua dagoenez, promotorea legez behartuta dago kontrol arkeologiko bat egitera.
PIA ALKAIN; Arkeolan: Oraindik makina etorri ez dela aprobetxatuz, zundaketa txiki batzuk egin ditugu, eskuz, langileen laguntzarekin. 1m x 1m-ko hiru kata txiki egin ditugu, zer-nolako lurra dagoen ikusteko. Betelan handia dagoela ikusi dugu, seguru asko, baselizaren maila igotzeko. Ez dirudi aztarnarik topatuko dugunik. Hemen, hilobi bat agertzekotan, agian kutxaren egurra manten zitekeen, edo oihalak, zapatak… batzuetan aurkitu ditugu horrelakoak. Baina badirudi ezetz, hemen ez dagoela material organikoa ateratzeko aukerarik. Betelana berria da, buztinarekin eta harriarekin, eta hor ez da kontserbatzen material organikoa.
Legorretako indusketa honetan ez da zorterik egon, eta ez da material organikorik agertu. Zortea baino, ez dira beharrezkoak diren kondizioak bete: hezetasun handia, eta oxigenorik eza. Duela pare bat urte, berriz, Hondarribiako alde zaharrean egiten ari ziren beste lan batean, emaitza bitxiak eman zituen kontrol arkeologikoak.
PIA ALKAIN; Arkeolan: Obra bat izan zen, eta hainbat fasetan egin zen. Lehenengo, udaletxeko musika-eskola berria, kultura-etxea, egin zen. Putzua azkena izan zen. Azkenengo momentuan agertu zen, eta lana nahiko berezia izan zen. Sedimentu guztia atera eta bulegora ekarri genuen. Orain material hori prozesatzen ari gara.
Hemen daukaguna Erdi Aroko putzu bateko sedimentua da. Dena jaso genuen, eta zakuetan gordeta dago. Ezin izan genuen indusketarekin batera lurra bahetu, eta dena gorde genuen. Sedimentua urez beteta edo hezetasun handiarekin zegoen, eta berriro uretan sartu dugu. Kondizio hauetan, material organikoa mantendu egin da, eta hazi asko ateratzen dira. Honekin lortzen dugu lurrak alde egitea eta haziak geratzea. Agian, indusketan ikusi ez ditugun metalezko gauza txikiak ere agertuko dira.
Hemen dugu, dagoeneko, lehenengo emaitza: mahats-pipita pilo bat. Sagarra ere agertzen da, masusta, eta horrelako fruituen hazi txikiak. Ezinezkoa da haziak noizkoak diren jakitea. Gaurko hazi bat eta duela 2.000 urteko bat elkarren ondoan jartzen badituzu, berdinak direla ikusiko duzu. Baina, material honekin batera, zeramika agertzen da. Zeramikari "fosil gidari" esaten zaio. Badakigu zein garaitakoa den, tipologiak ezagutzen ditugulako. Txanponak ere oso erraz jakin daiteke noizkoak diren. Azken finean, putzua estalita dago, eta hor dagoen guztia garai berekoa da. Hori da datazioa egiteko modua.
Orain dena gordeko dugu. Poltsetan sailkatzen dugu, bakoitza bere erreferentziarekin: nondik atera den, zer testuingurutan, eta zer neurritako bahetik pasatu den, bi milimetrokoa edo dena delakoa. Ez dugu dena nahasten berriro.
Orain, materialak non gordetzen ditugun ikusiko dugu. Kondizio berezietan mantendu behar dira. Lehen haziak ikusi ditugu, eta orain beste objektu edo material bitxiak ikusiko ditugu. Hau zurezko plater bat da. Beste erdia falta da. Oso arrunta zen mahaian zeramika erabiltzea, baina baita egurrezko platerak eta tresnak ere. Hau Hondarribiko putzu horretakoa da, XV. mendekoa, hau da, Erdi Arokoa. Beste objektu bitxi bat erakutsiko dizuet, mahai gainean: koilara. Gaur egungoak bezalakoa da, baina bostehun urte ditu. Altxorrak dira. Eta honako hau ere oso berezia da. Osorik dago. Oso bitxia da, eta oso pieza ederra, gainera. Indusketa arkeologikoetan oso arraroa da material organikoa aurkitzea, eta horregatik da berezia. Normalean, zeramika, burdina eta horrelako materialak agertzen dira.
[Material organikoak] ematen digun informazioa da zer-nolako dieta zuten, zer jaten zuten, inguruan zer landaretza zuten, baratzetan zer lantzen zuten, eta jaki horiek inportaziokoak diren ala ez.
Hondarribiako putzuan agertutako hazien artean, irasagarraren eta mizpiraren haziak aurkitu zituzten. Lehen aldia zen Iberiar Penintsulan fruitu horien aztarnak topatzen zirela.
Buletina
