Ez dago urrutiko parajeetara joan beharrik edo panda hartza bezalakoak gogora ekarri beharrik desagertzeko bidean dagoen animalia bat ezagutzeko. Azken urteotan, Araxes ibaiko 10 amuarrainetatik 8 desagertu egin da. Gipuzkoako zatian, ia % 80 jaitsi da populazioa. Gainera, tartean ez da izan kutsadura-arazorik edo ingurumen-hondamendirik. Egoera aztertu ondoren, Gipuzkoako Foru Aldundiak bide bitxia hartu du ibaiko ekosistema berreskuratzeko: bertara enborrak sartzen hasi da.
Araxeseko amuarrain-populazioa berreskuratzeko, uretara zuhaitzak botatzen ari da Gipuzkoako Foru Aldundia. Irudi bitxia, nolanahi ere, orain arte kontrakoa egin delako. Ibaietara erortzen ziren enbor eta adarrak zaborra ziren, uholde-arriskua areagotzen zuen sasia. Hortaz, soildu egin izan dira erreka-bazterrak, eta ura kanalizatu, ibaietako bizitza "garbitzeraino". Gaur, Araxesen amuarrain bat ikustea arraroa da.
IÑAKI BAÑARES, Gipuzkoako Foru Aldundia : Tira, animalia izua da amuarraina, baina egia da Araxesen amuarrainak arazo asko izan dituela.
Araxes ibaian gertatu dena misterio bat da. Azken urteetan amuarrain-populazioaren % 80 desagertu da, eta inork ez daki garbi zergatik. Ura ez da lehen bezain garbia, arrantzak eragina du, eta Nafarroa eta Gipuzkoa arteko mugan, ibaian gora dagoen zentral hidroelektrikoak emaria murrizten du. Arrazoi horiek guztiak, ordea, ez dira nahikoa gainbehera azaltzeko. Errutoki gabezian egon daiteke gakoa.
IÑAKI BAÑARES, Gipuzkoako Foru Aldundia: Ibaiaren Gipuzkoako zatiaren azterketa egin genuen lehenik, eta, 4-5 kilometroko zatian, 18 errutoki aurkitu genituen; oso gutxi da hori. Orain aztertzen ari garen tartea hartzen badugu, kilometro-erditik gorakoa, sei ziren aurkitutako errutokiak. Horietatik hiru lehortuta zeuden; legar piloak baziren, baina urik ez zen pasatzen bertatik. Beste bik ez zuten ematen funtzionalak zirenik, eta baka batek zirudien ugaltzeko erabilgarria.
Hortaz, artifizialki sortu nahi dira amuarrainentzako errutokiak, enborrak ibaiaren ibilbidean jarriz. Enborrak oztopo bihurtuko dira uraren bidean; orbela, harriak eta legarra trabaren goiko aldean pilatuko dira, eta bertan hondartza edo legartza bat sortuko da, amuarrainek arrautzak erruteko leku egokia izan dezaten.
IÑAKI LETURIA, Elhuyar Fundazioa: Hau ikusita, adar eta enbor hauek, Mikel, beharbada, norbaitek pentsa lezake ibaiari laguntzen baino gehiago zikintzen ari zaretela.
MIKEL SARRIEGI, Basoinsa: Naturan, zuhaitzak berez erotzen dira ibai-bazterretan, eta ibaietan sartzen dira. Eta guk hori baino ez dugu egiten, modu zainduago batean, eta, kasu honetan jakina, ziurtasun maila altuarekin. Eta nolabait lehen aipatzen genuena, naturaren beraren edo ibaiaren beraren funtzionamendua imitatuz ari gara, ez dago beste sekreturik.
Errutokien eskasia eta egoera kaskarraren beste eragileetako bat izan daiteke Araxesekiko ia paralelo doan N-130 errepidea. Materia organikoari sartzen uzten ez dion traba moduan jokatzen du, eta ibaiaren dinamika naturala eragozten du. Orain, asmoa da gizakiak berak jarri dizkion muga eta baldintzak orekatzea.
IÑAKI LETURIA, Elhuyar Fundazioa: Alegia, egitura honek presa moduko baten funtzioa egiten duela.
MIKEL SARRIEGI, Basoinsa: Presa txiki baten funtzioa, eta ez dauzka presak izaten dituen eragozpenak faunaren joan-etorrietarako.
Bi aste dira enborrak uretan sartu eta egitura finkatu zutela, eta jada hasi da bere funtzioa betetzen: materia organikoa pilatuz doa. Oraindik asko falta da errutoki bihurtzeko, baina hostoen artean babesa aurkitu dute amuarrainen elikagai diren ornogabeek.
Arturo Elosegi EHUko Ekologiako irakasleak eta haren sailak diseinatu dituzte enbor-egiturak. Ibaian non eta nola ezartzen diren, funtzioa ere halakoa izango dute.
ARTURO ELOSEGI, UPV/EHU: Gipuzkoako Foru Alndundiak deitu gintuen, Araxes ibai-zati honetan arazoak zirela, amuarrain geroz eta gutxiago zela eta ea zerbait egin ote zitekeen haine habitata hobetzeko. Hau da Araxes erreka-zati hori, eta, orduan, gure proposamena da errekan zehar, zati batean zehar, hainbat egitura sortzea: V formako egiturak, hemen enbor bat luzetara, hemen beste V bat gorantz, presa bat. Eta hauen helburua da ... egituraren arabera, batzuek putzuak sortzen dituzte, besteetan legartzak sortzen dituzte, gero errutoki onak izan daitezkeenak. Funtsean, errutokiak eta ezkutalekuak hobetzen ari gara arrainentzat.
IÑAKI LETURIA, Elhuyar Fundazioa: Ni arrantzalea naiz, eta arrantzaleak badaki amuarrainak hor egoten direla.
MIKEL SARRIEGI, Basoinsa: Bai, azken batean, bertan lanean aritu direnei neronek ere zera esaten nien: amuarrainentzako etxetxoak ari gara egiten, erdi txantxetan.
Estatu Batuetan eta Alemanian aspalditik erabiltzen da teknika hau, eta hemen, Euskal Herrian, ere bada aurretiko esperientziarik. Añarbeko urtegian husten diren errekastoetan, enborrez egindako presak jarri zituen Elosegiren taldeak, materia organikoari atxikitzeko. Helburua zen urtegia hondarrez ez betetzea, baina amuarrain-populazioan ere izan du eraginik.
ARTURO ELOSEGI, UPV/EHU : Arrainak ikertzean ikusi dugu ... hemen, gorriz, enborrak sartu genituen lekua; urdinez, enborrik gabekoa ... eta ikusi genuen enborrak sartzean arrainak asko ugaritzen direla, bereziki ugaltze-garaian. Hau da, arrainei errutoki eta ezkutaleku hobeak eskaintzen dizkiegu, eta, alde horretatik, asko hobetu da haien habitata.
Hortaz, esperientzia pilotua da hauxe gurean, baina aurrez emaitza onak izan dituena. Araxeseko amuarrainen egoera ikusirik, okerrera joatea behintzat zaila izango da.
IÑIGO MENDIOLA, Gipuzkoako Foru Aldundia: Ikasiko dugu nola egiten den lan egurrarekin, eta ikusi ea ondo ateratzen den; behintzat, onerako izango dela seguru.
IÑAKI LETURIA, Elhuyar Fundazioa: Okerrago ezin da joan.
IÑIGO MENDIOLA, Gipuzkoako Foru Aldundia: Ez, ez. Eta gero jarraipena ere egin behar da, obra honen emaitzak aztertzeko, ikusteko, zer aldaketa dauden, ibaiak zer irabazten duen. Eta hori martxan dago.
IÑAKI LETURIA, Elhuyar Fundazioa: Jarraipena ezinbestekoa izango da, noski, honek funtzionatzen ote duen ikusteko.
IÑIGO MENDIOLA, Gipuzkoako Foru Aldundia: Bai, oso garrantzitsua.
Ibai-zati honetan, enborrek beren lana egin, eta uretako bizitza, oro har, ugaritzen dela ikusten bada, Araxes osoa eta beste ibai batzuk ere enborrez hornitzeko asmoa du Gipuzkoako Foru Aldundiak. Kasu honetan, amuarrainen bidean oztopoak jartzea lagungarri izan daiteke haientzat.
Buletina
